• 15 MAR 16
    • 0

    Aşırı Ebeveyn Olmak!

    Aşırı ebeveyn olmak!

    Bugünün anne babaları önceki nesillere göre doğru ve etkili ebeveynlik konusunda çok daha bilinçli. Eskinin ‘Aman çocuktur ne olacak büyür bir şekilde.’ yaklaşımı yerini, sağlıklı çocuk yetiştirmenin yolunun sağlıklı ebeveynlik yapmaktan geçtiğinin bilincinde olan, merak eden, okuyan, araştıran anne babalara bıraktı. Bilgiye erişimin kolaylaşmasıyla ebeveynler çocuk gelişimi ile ilgili pek çok farklı yöntem ve teoriden haberdar oldular. Ancak buna paralel olarak, kafa karışıklığı da arttı. Sağlıklı ebeveynlik ne demek?

    Ailelerin son dönemde çocuklarıyla yaşadıkları sıkıntılar birkaç ana başlıkta yoğunlaşıyor. İhtiyaçlarını karşılayabilme becerileri düşük, kendine yetebilmekte eksik kalan, kurallara uymayı reddeden çocuklar ve bu durumla baş etmekte zorlanan ebeveynler. Hiç söz dinlemediğinden, okulda kurallara uymadığından, hiçbir şeyden mutlu olamadığından, okul çağına geldiği halde hala ağzına beslendiğinden, tek başına asla oynamadığından yakınılan pek çok çocuk var etrafta. Bu dertlerden muzdarip ailelerle sık sık karşılaşan bir psikolog ve yeni nesil bir anne olarak bazen düşünüyorum… acaba bir dönemin kendi halinde büyümüş, bazen ihmal edilmiş çocukları olarak, ebeveynliğimizde ilgi ve alakanın dozunu biraz kaçırıyor olabilir miyiz?

    Helikopter ebeveynlik kavramı, ilk olarak 1969 yılında Haim Ginott’un ergen-ebeveyn ilişkilerini ele aldığı kitabında karşımıza çıkıyor. Genç bir öğrencinin ‘Annem bir helikopter gibi üzerimde geziyor.’ ifadesinden esinlene Ginott, aşırı ilgili ve korumacı anne babaları böyle tanımlamış. 2000’li yılların başında Amerika üniversitelerinde bu ifadenin yaygınlaşması ise, çocuklarını her sabah arayıp derse gitmesi için uyandıran, onun adına ders seçen, hatta kötü not aldığında hocaları arayıp hesap soran bir ebeveyn kesiminin ortaya çıkmasıyla eşzamanlı. İlk ortaya atıldığında, lise ve üniversite çağındaki gençlerin kendileri yapabileceği işleri onlar adına halleden aileleri için kullanılmış. Ancak günümüzde, helikopter anne babalığın her yaş çocuğa uygulandığı görüşü kabul görüyor.

    Aşırı ebeveyn olmak! (Nedenleri, amaçları)

    Helikopter ebeveynliğin günümüzde neden bu kadar yaygınlaştığı konusunda psikologların ilk teorisi artan güvenlik endişesi. Çocuklarını doğdukları andan itibaren gölge gibi takip ederek başına bir şey gelmediğinden emin olmaya çalışan bazı anne babaların, oyun parkında dahi çocuklarından fazla uzağa gidemediklerini görüyoruz. İlerleyen yaşlarda, olası tehlikeleri önceden düşünüp önlemleri alarak koruma görevlerine devam ediyorlar.

    Fiziksel güvenlik kadar, iyi bir gelecek yaratma kaygısı da ailelerin çocukları üzerindeki aşırı kontrolünde etkili oluyor. Rekabetin arttığı bu dönemde mutluluğun yolunun yüksek kendine güven, iyi okullardan alınacak diploma veya iyi bir maaşla sağlanacağı algısı gitgide yerleşiyor. Bu durum çocuklar üzerinde olduğu kadar aileler için de bir baskı. Bir yandan çocuklarının başarılı olmasını isterken, bir yandan da onların hatalarından kendilerini sorumlu tutan anne babalar okul dönemi geldiğinde ödevleri onlar adına yapmak, okul dışı aktivitelerine karar vermek, hatta doğru arkadaşları seçmek gibi aşırı uçlara gidebiliyor.

    Bu tarz ebeveynlikte, çocukların yalnız veya serbest vakit geçirmesi ilgisizlikle eşdeğer tutuluyor. Bu yüzden her an ya onunla beraber oynamak, onu eğlendirmek ya da vakti boş geçmesi diye spor, sanat, oyun grubu gibi aktiviteler ayarlamak gereği görülüyor.

    Aslında helikopter ebeveynliği iyi amaçlarla çıkılan yolda bir doz aşımı olarak düşünebiliriz. İlgi, koruma ve geliştirme sağlıklı ebeveynliğin temel taşları. Fakat faydalı her şeyde olduğu gibi aşırıya kaçmak, istenmeyen hasarlara neden olabiliyor. Amaç sevildiğini hisseden, kendini güvende hisseden, güçlü taraflarını değerlendirip zayıf taraflarını geliştirebilen çocuklar büyütmek. Peki yöntem doğru mu? Bu amaca ulaşmak için girişilen çaba acaba beklenen sonuçları veriyor mu?

    Aşırı ebeveyn olmak! (Çocuklar üzerinde etkileri)

    Helikopter ebeveynlik, aşırı korumacı ve kontrolcü bir yaklaşım olarak tanımlanırken, anne babaların ortak amacının çocuklarının güvenlik ve mutluluğunu sağlamak olduğunu biliyoruz. Bu hedefe ulaşmak için onun adına doğru kararlar vermek, sorunları onun adına çözmek, anlık hayalkırıklıklarını engellemek amacıyla sınırlardan taviz vermek sıkça başvurulan yollar. Peki biz yetişkinle çocuklar için doğru kararları ve çözümleri bulurken, onları hayata ne kadar hazırlayabiliyoruz? Kısa vadede onları mutlu ederken, acaba gelecekteki mutsuzluklarına katıkıda bulunuyor muyuz? Helikopter anne babalarla büyüyen çocukları ergenlik ve yetişkinlik yaşamında neler bekliyor?

    Mary Washington Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma ebeveynleri hayatlarıyla aşırı ilgili olan gençlerin depresyon ve kaygı seviyelerinin daha fazla olduğu sonucuna ulaşmış. Bu araştırmada aşırı ilgi, çocuğu adına kararlar vermek, her sorununu çözmek ve hata yapmasına engel olmak olarak tanımlanıyor. Katılımcı gençler kendilerini yaşıtlarına göre daha yetersiz ve zorluklar karşısında daha az dayanıklı hissettiklerini ifade etmişler. Karşılaştıkları sorunları çocuklar için çözmek hayatlarını anlık olarak kolaylaştırabilir. Ancak sorunların nasıl çözüleceğini deneyimlemedikleri ve hata yapmaya alışık olmadıkları için ebeveynlerinin yokluğunda kendilerini yetersiz hissetmeleri beklenen bir sonuç.

    Brigham Young Üniversitesi’nin 2012 yılındaki araştırması, kendilik değerlerinde eksiklik, okul hayatlarında istesizlik ve alkol kötüye kullanımı gibi riskli davranışların aşırı kontrolle büyüyen çocuklarda daha sık gözlendiği yönünde.

    Helikopter ebeveynliğin yarattığı en büyük sorun, aslında amacın tam tersine neden olması. Çocukları korumak ve onlara iyisini öğretmek için de olsa, hayatlarına bu derece müdahale ederek verilen mesaj aslında onlara güvenilmediği oluyor. Doğru kararlar alabileceğine, zorluklar karşısında çözüm üretebileceğine ailesinin bile inanmadığını hisseden bir çocuk sonunda kendine güvenmeyi ve denemeyi bırakıyor. Her şeyi ondan daha iyi yapabilecek bir ebeveyni olduğu fikri, hatalardan öğrenerek gelişme fırsatını elinden alıyor. Bu duygularla hayata atılan bir genç yetişkinin kaygı seviyesinin yüksek olması, hayalkırıklığı yaşamasına hiç izin verilmediği için en ufak bir terslikte büyük mutsuzluklar yaşaması muhtemel.

    Tüm anne babaların ortak amacı çocuklarının mutlu olduğunu görmektir. Bu amaçla onun tüm hayatını kontrol etmek ve asla üzülmemesini sağlamaya çalışmaksa gelişimine vurulacak büyük bir darbe. Denemek ve yanılmak, düşmek ve nasıl kalkılacağını öğrenmek her çocuğun kendi keşfedeceği ve uzmanlaşacağı süreçler. Ebeveynlerin çocukların gölgesi olmak yerine, biraz uzaktan takip edip sadece ihtiyaç anında ortaya çıkmaları, helikopter değil destekleyici olmaları önemli.

    • Holly H. Schiffrin, Miriam Liss, Haley Miles-McLean, Katherine A. Geary, Mindy J. Erchull, Taryn Tashner. Helping or Hovering? The Effects of Helicopter Parenting on College Students’ Well-Being. Journal of Child and Family Studies, 2013.
    • L. J. Nelson, L. M. Padilla-Walker, M. G. Nielson. Is Hovering Smothering or Loving? An Examination of Parental Warmth as a Moderator of Relations Between Helicopter Parenting and Emerging Adults’ Indices of Adjustment. Emerging Adulthood, 2015.

     

     

     

     

     

     

    Leave a reply →
API –>